خواندنی ها پرسش و پاسخ سخن ما فيلسوفان امروز ايران اساتيد فلسفه
بودا : دانايي‌ را پيروي‌ كن‌ كه‌ ملامت‌ كن‌ و دوري‌ از كار بد آموزد؛ او پيداگرِ گنجهاي‌ پنهان‌ است‌. آن‌ كو از چنين‌ دانايي‌ پيروي‌ كند آسايش‌ بيند نه‌ سختي‌.     ::    بودا : اي‌ سازنده‌ خانه‌! اكنون‌ تو را ديده‌ام‌، تو ديگر باره‌ اين‌ خانه‌ را نمي‌تواني‌ ساخت‌. لنگه‌ي‌ خر پاهايت‌ همه‌ شكسته‌ است‌ و تيرِ كاكلهايت‌ خراب‌ شده‌ اما دل‌ من‌، به‌ فرونشاندن‌ تشنگيها رسيده‌ است‌.     ::    دكتر شريعتي‌ : فلسفه‌ و ايدئولوژي‌ در نظر خيلي‌ از متفكرين‌، مترادف‌ پنداشته‌ مي‌شود، در صورتي‌ كه‌ رابطه‌ فلسفه‌ با ايدئولوژي‌ همان‌ اندازه‌ دور است‌ كه‌ رابطه‌ علم‌ با ايدئولوژي‌.     ::    جان‌ ديويي‌ : محيطي‌ كه‌ در آن‌ انسان‌ زندگي‌ مي‌كند، تنها محيط‌ مادي‌ يا فيزيكي‌ نيست‌، بلكه‌ زمينه‌ فرهنگي‌ نيز دارد.     ::    بودا : غافلان‌ و ابلهان‌ به‌ تن‌ آساني‌ درافتند، و دانا از هشياري‌ خويش‌ چنان‌ نگهباني‌ كند كه‌ از نيكوترين‌ گنج‌.     ::    نيچه‌ : و من‌ سه‌ استحاله‌ي‌ روح‌ را اعلام‌ مي‌كنم‌ كه‌ چگونه‌ روح‌، يك‌ شتر مي‌شود، سپس‌ شتر، شير مي‌گردد و بالاخره‌ به‌ كودكي‌ تبديل‌ مي‌شود.     ::    سهل‌ شوشتري‌ (تستري‌) : بزرگ‌ترين‌ مقامات‌ آن‌ است‌ كه‌ خوي‌ بد خويش‌ به‌ خوي‌ نيك‌ بدل‌ كنند.     ::    گزنوفون‌ : يك‌ خدا هست‌ در ميان‌ خدايان‌ و آدميان‌، كه‌ بزرگ‌ترين‌ است‌. نه‌ در پيكر همانند ميرندگان‌ است‌ نه‌ در انديشه‌.     ::    نيچه‌ : همسايه‌ي‌ ما، همسايه‌ي‌ ما نيست‌، همسايه‌ي‌ همسايه‌ي‌ ماست‌. هر ملت‌ چنين‌ مي‌انديشد.     ::    آلكمايون‌ (550 سال‌ قبل‌ از ميلاد) : درباره‌ چيزهاي‌ ناديدني‌، تنها خدايان‌ بينش‌ واقعي‌ دارند، اما انسانها فقط‌ از روي‌ نشانه‌ها مي‌توانند داوري‌ كنند.
آرشيو گاه نگاری های ايام

كمبريج كه تاريخ علم مي نوشت و نشر مركز كه منتشر مي كرد!

محمدرضا رضايي

نشر مركز در سال 1366 كتابي به نام «تاريخ علم كمبريج» را منتشر نموده و اخيراً نيز چاپ پنجم آن را روانه بازار كرده است. چندان قابل فهم نيست كه چرا چنين اثري ـ برغم رويكرد تحقيرآميز نسبت به ايرانيان ـ توانسته به چاپ پنجم برسد (اگر صحت داشته باشد) و در اين مدت 20 سال حتي يك مقاله در افشاگري آن نوشته نشود، اما آشكار است كه اين امر را نيز بايد به فهرست غفلت هايي كه در محيط هاي انديشگي ايراني مي گذرد، افزود و افول آزادگي دانشمند ايراني را در ايران امروز، به عزا نشست. اندوه مان در اين سوگ، هم از اين جهت بايد ژرف تر شود كه نشر اين اثر تحقيرگر، توسط ناشري صورت پذيرفته است كه به نشر آثار علمي ـ بحق يا به ناحق ـ شهرت يافته و چهره هاي متين و نام برداري، بعضاً نشر آثار خويش را به اين ناشر سپرده اند.
در ادامه، نوشتاري كوتاه را درباره اين كتاب مي-خوانيد:
1. اسم «كمبريج» در كنار عنوان «تاريخ علم»، خواننده را يكسره جادو مي¬كند و شايد غفلت از نقد اين اثر، يك دليلش همين سحر شوندگيِ برآمده از نام هاي كمبريج، آكسفورد، ادينبور، دارام و ديگر عناوين دانشگاه هاي انگليس باشد.
از ديدگاه كمبريج، ابن سينا، ابوريحان بيروني، ابوجعفر ابومعشر بلخي، خوارزمي، قزويني، عباس جوهري، فارابي، كمال الدين فارسي، ابوالحسن صوفي، شرف الدين طوسي، خيام و خجندي، همگي عرب هستند!

2. نويسنده كمبريجي محترم، وقتي از سرچشمه هاي علم سخن گفته، تقريباً تمامي تمدن هاي عالم را برشمرده ـ سراغ هند و هندو رفته، چين را پيش كشيده، جادو جنبل-هاي آمريكاي دوران باستان و خرافات تولتك ها و آزتك ها را شرح داده و آنها را به رخ كشيده است ـ اما حتي يك كلمه راجع به تمدن پارس يا ايراني آن دوران، چيزي ننوشته است!
3. شماري از عجايب اين كتاب، كه شايد براي نخستين بار باشد كه در عالم تاريخ نگاري، روي داده، اينها هستند:
الف) تمامي وقايع علمي سرزمين هاي ايراني، در ذيل «علم عرب» (و نه حتي «علم اسلام») نوشته شده است!
ب) از ديدگاه كمبريج، ابن سينا، ابوريحان بيروني، ابوجعفر ابومعشر بلخي، خوارزمي، قزويني، عباس جوهري، فارابي، كمال الدين فارسي، ابوالحسن صوفي، شرف الدين طوسي، خيام و خجندي، همگي عرب هستند!
ج) نه تنها بغداد كه ري، مراغه، كاشان، توس و اصفهان، در زمره شهرهاي «عربستان» نوشته شده اند؛
د) ابومعشر بلخي، بزرگترين اخترشناس عرب خوانده مي شود در حالي كه بعداً ـ بصورت گذرا ـ نويسنده اشاره مي كند كه او در تمام طول عمرش از اين كه غيرايراني به شمار آيد، متنفر بوده است! (اي كاش مترجم محترم آقاي حسن افشار به همين اندازه غيرت مي ورزيد و حتي بصورت گذرا به عربستاني نبودن اين دانشمند ايراني در پاورقي، اشاره اي مي-كرد).
4. درست است كه بسياري از كتب علمي و تاريخي كشورمان در بادپاي تاريخ، نيست گرديده، اما براي آقاياني كه در كمبريج نشسته اند بر مبناي توجرمه هاي عربي (از قبيل ابن نديم، ثعالبي و ابن قفطي) و بعداً
چيزي كه مايه شگفتي است، آن است كه يك چنين اثري ـ كه حتي خراسان و بلخ را در زمره عربستان به حساب آورده چه رسد به خليج فارس ـ به دست يك مترجم و ناشر ايراني برگردان و منتشر شده است.
اروپايي متون گذشته، چندان سخت نيست كه توانمندي هاي علمي و فلسفي ايرانيان پيشين را دريابند. ما از نفوذ بزرگ فرهنگ و انديشه ايراني بر تفكر افلاطون ـ كه پايه گذار تفكر فلسفي در غرب است و اكثر محققان منصف بر آن اذعان دارند ـ چيزي نمي گوييم و همچنين از نقش بزرگ ايرانيان در منطق و بلاغت و بسط متقابل علم و انديشه با حوزه هاي تمدني هم جوار پارس در مي-گذريم، اما آيا مستشرقان با حسن نيت كمبريح به راستي از آثاري همچون زيج شهرياران (زيگي شهرياران)، وزيرك (برگزيده)، تنگلوشا، اندرزگر (پسرزادان فرخ)، كيان و بيان و فرهّ ي روزها (خوّره ي روزان به تعبير سيد مرتضي رازي در تبصره العوام)، كه تنها گوشه هايي از دستاوردهاي نجوم و ستاره شناسي آن دوران را منعكس مي كنند، خبر ندارند؟ و آيا مي شود قبول كرد كه خبر نداشته باشند؟ وقتي ويتگنشتاين متأخر، تز بازي هاي زباني را مطرح كرد و كمبريجيان و ديگر پيروان سنت فلسفي آنگلوساكسون را برآشفت، هيچ گاه فكر نمي كرد كه چند دهه بعد، اين آقايان، بهترين نمونه پژوهشي علمي را كه آكنده از اغراض و پيش داوري هاست، به نام «تاريخ علم» منتشر خواهند ساخت؛ كه اگر زنده بود، و مي توانست اين كتاب را مورد مثال قرار دهد، آن همه زحمت براي تحرير كتاب «پژوهش هاي فلسفي»، بر خود هموار نمي كرد!
5. اما راستي چرا مترجم محترم (كه ناشر در صفحات اول كتاب، يگانگي وي را در كارداني ستوده)، حتي يك سطر بعنوان پاورقي نياورده و بر اين سكوت و آن جفنگيات، خرده نگرفته است؟ بعيد است كه آقاي حسن
وقتي چنين آثاري (كه جغرافياي ملي ما را دست-كاري كرده و گذشته ي ما را زايل ساخته) با اين وضع، چاپ و منتشر مي شود، آيا معنايش آن نيست كه ما به دست خودمان داريم نسل جديد را مطابق جعليات تاريخي ساخته و پرداخته ناسيوناليسم ورشكسته عربي و پشتيباني دانشگاه هاي فقير انگليسي، روان گرداني مي كنيم؟
افشار كه واژه به واژه ي اين اثر را خوانده و سطر به سطر آن را برگردان نموده، تحقير ايرانيت را در نيافته باشد. تنها يك پاسخ بدبينانه براي اين لاپوشاني وجود دارد و آن اين كه نمي خواسته با ايرادگيري در پاورقي ها، عملاً مهر بي اعتباري بر اين اثر، زده و پيشاپيش بازار آن را خراب نموده باشد! و الا چه دليلي كه مترجمي چنين كاردان (!) تا اين اندازه، خام دستي نموده باشد؟
6. ناسيوناليسم عرب جاهلي كه سوداي بازتوليد شكوه خيالين امپرياليسم عباسيان ـ منهاي اسلام ـ را دارد، نزديك 5 دهه است كه با پترو دلارهاي سعودي در دانشگاههاي انگليس و پاكستان نفوذ سنگيني نموده و اكثر دپارتمان هاي آنها را روي پژوهش ها و رساله هاي جهت دار، پشتيباني مي-نمايد و همه ما تازه ترين نمود آن را در قضيه نشنال جئوگرافي و قضيه نام خليج عربي شاهد بوديم. البته تا اين جاي قضيه، مهم نيست. چيزي كه مايه شگفتي است، آن است كه يك چنين اثري ـ كه حتي خراسان و بلخ را در زمره عربستان به حساب آورده چه رسد به خليج فارس ـ به دست يك مترجم و ناشر ايراني برگردان و منتشر شده است.
7. وقتي چنين آثاري (كه جغرافياي ملي ما را دست-كاري كرده و گذشته ي ما را زايل ساخته) با اين وضع، چاپ و منتشر مي شود، آيا معنايش آن نيست كه ما به دست خودمان داريم نسل جديد را مطابق جعليات تاريخي ساخته و پرداخته ناسيوناليسم ورشكسته عربي و پشتيباني دانشگاه هاي فقير انگليسي، روان گرداني مي كنيم؟
8. ممكن است مترجم محترم بفرمايند كه اين اثر، متعلق به قرون اوليه اسلامي بوده و نه امروز. در پاسخ بايد گفت:
اولاً: نه تنها در قرون اوليه كه تا پايان جنگ جهاني اول، هيچ گاه حكومتي به نام عربستان نداشته ايم.
ثانيا: اگر منظور حكومت بني اميه و بني عباس است كه آنها هيچ گاه بر سراسر ايران حكمراني نداشته اند. آنان هر
نويسنده كمبريجي در حالي كه مي-توانسته از تعبير تمدن اسلامي يا سرزمين-هاي اسلامي استفاده كند، متعصبانه، اسم جعلي «عربستان» را به كار برده است.
گاه در اوج قدرت بوده اند، تنها مجوز شرعي به سلاطين ايران مي داده اند و هر گاه هم كه بي قدرت بوده اند، امثال يعقوب ليث، از زابل، بغدادشان را اداره مي كرده است! پس كدام عربستان؟
ثالثاً: نويسنده كمبريجي در حالي كه مي-توانسته از تعبير تمدن اسلامي يا سرزمين-هاي اسلامي استفاده كند، متعصبانه، اسم جعلي «عربستان» را به كار برده است.
9. گيريم كه اساتيد كمبريج، مثل ديگر مستشرقان، به هر قصدي ـ خدمت يا خيانت ـ اباطيلي برايمان نوشتند. آيا اكنون دوران كمپاني هند شرقي است كه آنها تاريخ هند مي نوشتند و مترجم روشنفكر هندي ترجمه مي كرد و حقنه ي جوانان هندي مي نمودند؟ يعني هنوز وقت اصالت و بر پايِ خود ايستادن مان، نرسيده است؟

در پايان، از قلم وران ارجمند بابك احمدي، شاپور اعتماد و ديگر مترجمان فرهيخته اي كه انتشار آثار خود را به نشر مركز سپرده اند، انتظار همراهي دارم. 

                                                                                  نوروز1388
                                                                                 پیروز باشید

کد مطلب: 1341

     
 
تايپ فارسی تايپ انگليسی
 
  نمايش آدرس ايميل شما به سايرين